Ebeveynlik yalnızca çocuğun davranışlarını yönlendirmek değil; onun duygusal dünyasına temas edebilme becerisidir. Sağlıklı iletişim, çocuğun kendini güvende, değerli ve anlaşılmış hissetmesinin temelini oluşturur. Araştırmalar, çocukların söylediklerimizden çok nasıl söylediğimizi hatırladığını göstermektedir.
” İlişki memnuniyetini belirleyen asıl unsur, iki bireyin oluşturduğu sinerjinin her iki tarafın öz kaynaklarını beslemesidir. Karşılıklı ihtiyaçların gözetildiği bir ekosistem, sadece bir beraberlik değil, aynı zamanda bireysel psikolojik dayanıklılığı artıran bir güven alanıdır. “
Arakna Psikoloji
1. Dinlemek Düzeltmekten Önce Gelir
Birçok ebeveyn, çocuğunu dinlerken aynı anda çözüm üretmeye çalışır. Oysa çocukların çoğu zaman ihtiyaç duyduğu şey çözüm değil, anlaşılmaktır. Sağlıklı dinleme şunları içerir:
-
Göz teması kurmayı
-
Sözünü kesmemeyi
-
Hızlıca yargıya varmadan dinlemeyi
2. Duyguyu Davranıştan Ayırın
Çocuklar her duyguyu yaşayabilir; ancak her davranış kabul edilebilir değildir. Sağlıklı iletişim, duyguyu reddetmeden davranışı sınırlandırmayı içerir.
-
❌ Yanlış: “Bu kadar sinirlenmen çok yanlış.”
-
✅ Doğru: “Kızgın olman anlaşılır, ama vurmak kabul edilemez.”
Bu yaklaşım, çocuğun duygularını bastırmadan sorumluluk almasını destekler.
3. Etiketlemek Yerine Tanımlayın
“İnatçısın”, “çok dağınıksın”, “tembelsin” gibi etiketler çocuğun benlik algısını zedeler. Bunun yerine davranışı tanımlayan bir dil kullanmak, değişim için alan açar.
❌ Yanlış: “Sorumsuzsun.”
✅ Doğru: “Ödevini yapmayı ertelediğini fark ediyorum.”
Tanımlayıcı dil, savunmayı azaltır ve iş birliğini artırır.
4. “Ben Dili” ile Konuşun
Suçlayıcı “sen” dili, çocuğun kendini savunmasına neden olur. “Ben dili” ise ebeveynin duygusunu ve ihtiyacını görünür kılar.
❌ Yanlış: “Beni hiç dinlemiyorsun.”
✅ Doğru: “Sözümü bitirmediğinde kendimi değersiz hissediyorum, üzülüyorum.”
Bu dil, çocuğa empati kurma fırsatı sunar.
5. Sınırlar Net, Ton Şefkatli Olsun
Sağlıklı iletişim, sınırsızlık değildir. Çocuklar net ama tutarlı sınırlarla güvende hisseder. Ancak sınır koyma biçimi ilişkiyi ya güçlendirir ya da zedeler.
Net: Ne bekleniyor?
Tutarlı: Her zaman aynı mı?
Şefkatli: Ton sakin mi?
6. Duygular Hakkında Konuşmayı Normalleştirin
Evde duyguların konuşulabildiği bir ortam varsa, çocuk davranışla anlatmak zorunda kalmaz. “Bugün seni en çok ne zorladı?” gibi açık uçlu sorular, iletişimi derinleştirir. Duyguların bastırılmadığı ailelerde öfke daha sağlıklı ifade edilir, kaygı azalır ve güven duygusu artırır.
7. Mükemmel Değil, Onarıcı Olun
Hiçbir ebeveyn her zaman doğru iletişim kuramaz. Sağlıklı olan, hata yapmamak değil; hata sonrası ilişkiyi onarabilmektir. “Az önce sana sert konuştum, üzgünüm” demek çocuğa sorumluluk almayı, özür dilemeyi ve ilişkilerin onarılabilir olduğunu öğretir.
Günlük Hayatta Kullanılabilecek Sağlıklı İletişim Örnekleri
İletişim bir teknik değil, bir ilişki biçimidir. Aşağıdaki tablo, günlük çatışma anlarında kullanabileceğiniz dönüştürücü cümleleri özetlemektedir:
| Durum | Kaçınılması Gereken (❌) | Tercih Edilen (✅) |
| Çocuk Öfkelendiğinde | “Abartıyorsun, sakin ol!” | “Çok kızgın görünüyorsun. Birlikte sakinleşebiliriz.” |
| Dinlemediğinde | “Beni hiç dinlemiyorsun!” | “Söylediklerimi duymadığını hissediyorum, tekrar deneyelim mi?” |
| Sınır Koyarken | “Hayır dedim, tartışma!” | “Buna hayır diyorum. İstersen nedenini konuşabiliriz.” |
| Hata Yaptığında | “Yine mi yaptın!” | “Bu sefer istediğimiz gibi gitmedi, birlikte bakalım mı?” |
| Ağladığında | “Ağlayacak bir şey yok.” | “Ağlamana izin var, yanındayım.” |
| Sorumluluklar | “Tembelsin.” | “Başlamakta zorlandığını fark ediyorum.” |
Bu cümleleri her zaman mükemmel söylemek zorunda değilsiniz. Önemli olan ton, niyet ve çocuğun iç dünyasına saygıdır. Unutmayın: Çocuklar ebeveynlerinin söylediklerini değil, kendilerine nasıl hissettirdiklerini içselleştirirler ve ebeveynle kurulan her sağlıklı iletişim, onun iç sesi haline gelir.
